ขอความเห็นชอบการเสนอเฉลิมพระเกียรติคุณสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิเทวารยวงศ์ เนื่องในวาระครบ 100 ปี แห่งการสถาปนาธรรมศึกษา และพระกรณียกิจในการส่งเสริมการศึกษา มรดกทางวัฒนธรรม และวัฒนธรรมแห่งสันติภาพ เป็นบุคคลสำคัญของโลก ต่อองค์การยูเนสโก (UNESCO)

          คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบตามที่สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.) เสนอ ดังนี้

          1. ให้รัฐบาลรับเป็นเจ้าภาพจัดงานเฉลิมพระเกียรติคุณสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิเทวารยวงศ์ เนื่องในวาระครบ 100 ปี แห่งการสถาปนาธรรมศึกษา (พ.ศ. 2472 - 2572) และพระกรณียกิจในการส่งเสริมการศึกษา มรดกทางวัฒนธรรม และวัฒนธรรมแห่งสันติภาพ และให้เสนอพระนามต่อองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรม แห่งสหประชาชาติ (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization: UNESCO) เพื่อประกาศยกย่องและร่วมเฉลิมฉลองพระเกียรติคุณเป็นบุคคลสำคัญของโลก ในปี พ.ศ. 2572

          2. ให้มีการแต่งตั้งคณะกรรมการอำนวยการและคณะกรรมการฝ่ายต่าง ๆ เพื่อดำเนินการจัดงานเฉลิมพระเกียรติคุณสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิเทวารยวงศ์ เนื่องในวาระครบ 100 ปี แห่งการสถาปนาธรรมศึกษา และพระกรณียกิจในการส่งเสริมการศึกษา มรดกทางวัฒนธรรม และวัฒนธรรมแห่งสันติภาพ

          3. มอบหมายให้กระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) ในฐานะสำนักเลขาธิการคณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (สำนักเลขาธิการคณะกรรมการแห่งชาติฯ) เป็นหน่วยงานหลักในการดำเนินการเสนอพระนามต่อ UNESCO โดยประสาน พศ. มหาเถรสมาคม สำนักงานเลขานุการสมเด็จพระสังฆราช มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย กระทรวงการต่างประเทศ (กต.) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการจัดทำเอกสารประกอบการเสนอพระนาม ตลอดจนประสานการขอรับการสนับสนุนจากประเทศสมาชิก UNESCO ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด

          4. มอบหมายให้ สปน. เป็นหน่วยงานหลักในการประสานการจัดกิจกรรมเฉลิมพระเกียรติคุณเนื่องในวาระครบ 100 ปี แห่งการสถาปนาธรรมศึกษา ในปี พ.ศ. 2572 ร่วมกับ พศ. ศธ. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

          สาระสำคัญของเรื่อง

          1. สำนักเลขาธิการคณะกรรมการแห่งชาติฯ กำหนดให้หน่วยงานที่มีความประสงค์จะเสนอชื่อบุคคลสำคัญยื่นใบสมัครพร้อมแนบเอกสารหลักฐานประกอบการเสนอพระนาม (Portfolio) และแบบฟอร์มการเสนอชื่อบุคคลให้กับสำนักเลขาธิการคณะกรรมการแห่งชาติฯ ภายในเดือนกันยายน 2569 เพื่อเสนอที่ประชุมคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ ของสำนักเลขาธิการคณะกรรมการแห่งชาติฯ พิจารณาเอกสารการเสนอพระนาม โดยสำนักเลขาธิการคณะกรรมการแห่งชาติฯ จะขอรับการสนับสนุนจากประเทศสมาชิกของ UNESCO ในเดือนตุลาคม 2569 และจะจัดส่งใบสมัครพร้อมเอกสารหลักฐานให้กับ UNESCO พิจารณาในเดือนมกราคม 2570 ต่อไป

          2. ในการประชุมมหาเถรสมาคม ครั้งที่ 7/2569 เมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2569 มีมติที่ 155/2569 เห็นชอบโครงการเฉลิมพระเกียรติคุณเนื่องในวาระครบรอบ 100 ปี (พ.ศ. 2472 - 2572) แห่งการสถาปนาธรรมศึกษา โดยสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิเทวารยวงศ์ เพื่อส่งเสริมการศึกษา มรดกทางวัฒนธรรม และวัฒนธรรมแห่งสันติภาพ โดยทรงเป็นพระมหาเถระผู้มีบทบาทสำคัญในการปกครองคณะสงฆ์ การส่งเสริมการศึกษา การสืบทอดพระพุทธศาสนา และการธำรงรักษามรดกทางปัญญาและวัฒนธรรมของชาติ เป็นผู้ริเริ่มและสถาปนา “ธรรมศึกษา” เมื่อวันที่ 24 สิงหาคม 2472 (ครบ 100 ปี ในปี พ.ศ. 2572) ทั้งนี้ มอบหมายให้ พศ. นำความกราบทูลสมเด็จพระสังฆราชทราบฝ่าพระบาท เพื่อมีพระบัญชาโปรดให้ดำเนินการเสนอเรื่องต่อ UNESCO เพื่อขึ้นทะเบียนวาระการเฉลิมฉลอง 100 ปี และเสนอเฉลิมพระเกียรติคุณ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิเทวารยวงศ์ เป็นบุคคลสำคัญของโลก ตามขั้นตอนต่อไป

          3. มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัยได้แต่งตั้งคณะกรรมการรวบรวม พระประวัติและพระกรณียกิจสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิเทวารยวงศ์ (ตามคำสั่งที่ 8000.1/2569 ลงวันที่ 3 มิถุนายน 2569) เพื่อดำเนินการรวบรวม ศึกษา วิเคราะห์ และตรวจสอบข้อมูลทางประวัติศาสตร์ ตลอดจนจัดทำเอกสารประกอบการเสนอเฉลิมพระเกียรติคุณให้เป็นไปด้วยความถูกต้อง สมบูรณ์ และเป็นไปตามมติมหาเถรสมาคม โดยได้จัดทำร่างพระประวัติและพระกรณียกิจในเบื้องต้นจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เอกสารชั้นต้นและงานวิชาการที่เกี่ยวข้อง เพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบการจัดทำข้อเสนอสรุปได้ ดังนี้

              3.1 ชื่อภาษาอังกฤษว่า “Commemoration of the 100^th Anniversary (1929 – 2029) of HRH Prince – Patriarch Jinavara’s Founding of Universal Dhamma Education in Thailand and His Legacy in Advancing Education, Cultural Heritage and a Culture of Peace” 

              3.2 ชื่อภาษาไทย “โครงการเฉลิมพระเกียรติคุณสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิ เทวารยวงศ์ เนื่องในวาระครบ 100 ปี แห่งการสถาปนาธรรมศึกษาและพระกรณียกิจในการส่งเสริมการศึกษา มรดกทางวัฒนธรรม และวัฒนธรรมแห่งสันติภาพ

              3.3 ระยะเวลาของโครงการฯ ตั้งแต่วันที่ 24 สิงหาคม 2572 ถึง 23 สิงหาคม 2573 เป็นเวลา 1 ปี โดย พศ. ศธ. มหาเถรสมาคม สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย คณะสงฆ์ และองค์กรต่าง ๆ ร่วมดำเนินการ

              3.4 พระประวัติและพระกรณียกิจที่สำคัญ ดังนี้

                   (1) พระประวัติของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิเทวารยวงศ์ มีพระนามเดิมว่า หม่อมเจ้าภุชงค์ เป็นพระโอรสพระองค์ใหญ่ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนเจริญผลพูลสวัสดิ์ (พระราชโอรสลำดับที่ 49 ในพระบาทสมเด็จพระนั่งกล้าเจ้าอยู่หัวผู้ทรงเป็นต้นราชสกุลชมพูนุท) ประสูติแต่หม่อมปุ่น เมื่อวันศุกร์ที่ 16 ธันวาคม 2402 และทรงผนวชเป็นสามเณรเมื่อพระชนมายุ 15 พรรษา ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดารามรวมทั้งได้เล่าเรียนพระปริยัติธรรมเรื่อยมาจนพระชนมายุครบอุปสมบทจึงทรงผนวชเป็นพระภิกษุและสิ้นพระชนม์ขณะดำรงตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราชเจ้า สิริพระชนมายุ 79 พรรษา

                   (2) ด้านการสถาปนาธรรมศึกษา ทรงริเริ่มและสถาปนา “ธรรมศึกษา” เมื่อวันที่ 24 สิงหาคม 2472 เพื่อเปิดโอกาสให้คฤหัสถ์ สามารถเข้าศึกษา พระธรรมวินัย และสอบความรู้ทางพระพุทธศาสนาได้อย่างเป็นระบบ นับเป็นการปฏิรูปการศึกษาพระพุทธศาสนาครั้งสำคัญของประเทศไทย ซึ่งมีความสำคัญในระดับนานาชาติ เนื่องจากเป็นแบบอย่างของการส่งเสริมการศึกษาสำหรับปวงชน (Education for All) และการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning) อันสอดคล้องกับหลักการของ UNESCO ในด้านการเข้าถึงการศึกษาอย่างเสมอภาค การธำรงรักษามรดกทางวัฒนธรรม และการส่งเสริมวัฒนธรรมแห่งสันติภาพ นอกจากนี้ ระบบธรรมศึกษาดำรงอยู่อย่างมั่นคงต่อเนื่องยาวนานถึงหนึ่งศตวรรษเป็นหลักฐานแห่งพระวิสัยทัศน์ในการวางรากฐานการศึกษาทางศีลธรรมที่ยั่งยืนแก่สังคม

                   (3) ด้านการเผยแผ่พระพุทธศาสนา ทรงเป็นประธานดำเนินการจัดพิมพ์พระไตรปิฎกฉบับสยามรัฐ อันเป็นหลักฐานสำคัญของการอนุรักษ์มรดกภูมิปัญญาทางพระพุทธศาสนาและทรงวางรากฐานการเผยแผ่พระธรรมวินัยอย่างเป็นระบบและยั่งยืน

                   (4) ด้านการปกครองคณะสงฆ์ ทรงดำรงตำแหน่ง สกลมหาสังฆปริณายก พระองค์ที่ 11 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เป็นระยะเวลา 16 ปี (พ.ศ. 2464 – 2480) ตลอดระยะเวลาทรงพระปรีชาสามารถในการบริหารกิจการคณะสงฆ์ ทรงวางนโยบายกระจายอำนาจเพื่อให้วัดและคณะสงฆ์ในแต่ละพื้นที่สามารถบริหารจัดการได้อย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมทั้งทรงวางระเบียบการปกครองไว้อย่างรัดกุม สะท้อนถึงพระวิสัยทัศน์ในการจัดระเบียบการพระพุทธศาสนาให้มั่นคงและต่อเนื่อง

                   (5) ด้านการวางรากฐานความมั่นคงทางสถาบัน ทรงก่อตั้งมูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ เมื่อปี พ.ศ. 2476 เพื่อเป็นกองทุนส่งเสริมความมั่นคงทางการศึกษาและการบริหารกิจการคณะสงฆ์ นับเป็นแบบอย่างของการบริหารจัดการทรัพยากรทางศาสนาอย่างเป็นระบบและยั่งยืน

                   (6) พระกรณียกิจและพระคุณูปการส่วนพระองค์ ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ทรงพระปรีชาสามารถในการวางแนวทางให้พุทธจักรดำรงอยู่อย่างมั่นคง ทรงบริหารจัดการคณะสงฆ์ให้ผ่านพ้นวิกฤติการณ์ต่าง ๆ และก่อให้เกิดความปรองดองสามัคคีในบ้านเมือง รวมถึงในส่วนพระองค์ทรงเพียบพร้อมด้วยพระจริยวัตรทรงดำรงพระองค์มั่นในพระศีลาจารวัตรสุขุมคัมภีรภาพและทรงตั้งมั่นในการค้ำจุนพระพุทธศาสนาเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนเป็นที่ยกย่องทั้งในหมู่พระสงฆ์และประชาชนโดยทั่วไป นอกจากนี้ทรงเป็นพระราชกรรมวาจาจารย์ ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และเป็นพระอุปัชฌาย์ ของสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงชินวราลงกรณ

              3.5 สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก มีพระบัญชาแล้วเมื่อวันที่ 3 สิงหาคม 2569 เห็นชอบร่างพระประวัติและพระกรณียกิจสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิเทวารยวงศ์ เพื่อใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงในการจัดทำเอกสารประกอบการนำเสนอต่อ UNESCO และโปรดให้ พศ. ดำเนินการในส่วนที่เกี่ยวข้อง

(โปรดตรวจสอบมติคณะรัฐมนตรีที่เป็นทางการจากสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีอีกครั้ง)

ที่ประชุมคณะรัฐมนตรี นายพิพัฒน์ รัชกิจประการ (รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม) 8 กันยายน 2569

g12

Click Donate Support Web